संपादकीय- इतिहास विसरणाऱ्यांचे भविष्य अंधकारमय!

जो समाज इतिहास विसरतो त्याचा भविष्यकाळ उज्ज्वल नसतो!

इतिहास म्हणजे केवळ भूतकाळातील घटनांची नोंद नव्हे, तर तो एका समाजाचा आत्मा असतो. त्या समाजाने केलेले संघर्ष, त्याग, चुका आणि यश-अपयश यांची शिदोरी म्हणजे इतिहास. जो समाज आपल्या इतिहासाकडे दुर्लक्ष करतो, तो आपली ओळख हरवतो आणि भविष्यात योग्य दिशा निवडण्यात अपयशी ठरतो!

इतिहास आपल्याला शिकवतो; काय करावे आणि काय टाळावे? उदाहरणार्थ स्वातंत्र्यलढ्यातील संघर्ष आपल्याला एकता, त्याग आणि धैर्य यांचे महत्त्व पटवून देतो. जर आपण हे धडे विसरलो, तर पुन्हा तशाच संकटांना सामोरे जाण्याची शक्यता निर्माण होते. इतिहासातील चुका ओळखून त्या पुन्हा न करण्याची शहाणपणाची जाणीवच समाजाला प्रगतीच्या मार्गावर नेत असते.

आजच्या वेगवान आणि आधुनिक युगात अनेकदा लोक इतिहासाला `जुनी गोष्ट’ म्हणून दुर्लक्षित करतात; परंतु आधुनिकतेच्या नावाखाली आपली परंपरा, संस्कृती आणि ऐतिहासिक मूल्ये विसरणे म्हणजे स्वतःच्या मुळांपासून दूर जाणे होय! ज्याची मुळे मजबूत नसतात, तो वृक्ष कितीही उंच वाढला तरी तो टिकत नाही; हे निसर्गाचेच तत्त्व आहे.

इतिहास हा केवळ अभिमानाचा विषय नाही, तर तो जबाबदारीची जाणीव करून देणारा घटक आहे. आपल्या पूर्वजांनी केलेल्या त्यागाची जाणीव आपल्याला समाजासाठी काहीतरी करण्याची प्रेरणा देते. जर आपण हा इतिहास विसरलो, तर त्या त्यागाचा अपमान होतो आणि समाजात उदासीनता निर्माण होते.
त्यामुळे, इतिहास जपणे, समजून घेणे आणि पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवणे ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे. शाळा, कुटुंब आणि समाज या तिन्ही स्तरांवर इतिहासाचे महत्त्व अधोरेखित केले पाहिजे. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करूनही इतिहास अधिक आकर्षक आणि समजण्यास सोपा करता येतो.

शेवटी असे म्हणणे चुकीचे ठरणार नाही की, जो समाज आपल्या इतिहासाला विसरतो, तो अंधारात चालणाऱ्या माणसासारखा असतो; ज्याला दिशा नसते. परंतु जो समाज इतिहासातून शिकतो, तोच उज्ज्वल, सक्षम आणि प्रगतीशील भविष्य घडवू शकतो!

-नरेंद्र हडकर